Przy tym prawie Błaszynem ? bydła straconego
Szukając ? przerzeczony Rybka dnia jednego
Natrafił pod wykroto kruszec który było
Korzenie z sobą na wierzch ziemię wtargnęło
W takich słowach jeden ze śląskich osiemnastowiecznych poetów ? Walenty Roździeński komentuje legendarne powstanie Tarnowskich Gór. Jak bowiem głosi miejscowe podanie początek osadnictwa w tym rejonie związany jest z wydobyciem kruszcu ok. 1490 ? 1516 r. przez chłopa nazwiskiem Rybka. Tożsamość chłopa nie wskazuje jednak na konkretnego obywatela przyszłego miasta, gdyż jak podają dokumenty archiwalne nazwisko Rybka było niezwykle popularne w owym okresie na ziemi tarnogórskiej.
Niemniej jednak jak mówi znane przysłowie, że w każdej legendzie jest ziarno prawdy, tak i w tym wypadku prawdą jest, że siłą napędową dla rozwoju osadnictwa w tym rejonie stało się występowanie kruszcu, a ściślej mówiąc rud ołowiu, srebra oraz cynku..
Swój właściwy początek miasto zawdzięcza księciu opolskiemu Janowi II Dobremu oraz Jerzemu ? margrabiemu brandenburskiemu, którzy w 1526 r. nadali mu Wolność górniczą, a więc szereg przywilejów i korzyści dla tutejszych mieszkańców. Wydarzenia to stanowią umowny początek istnienia praw miejskich oraz powstania Wolnego Miasta Górniczego. Związany z tym napływ ludności przekroczył oczekiwania właścicieli ziemi; w związku z tym już dwa lata później nadali oni kolejny przywilej, będący zbiorem praw górniczych, a noszący nazwę Ordunek Gorny.
W tym momencie zaczęła się również kształtować nazwa miasta, która związana została z miejscem legendarnego wydobycia kruszcu przez Rybkę ? wsią Tarnowice oraz ze staropolską nazwą kopalń ? gory. Tym sposobem powstała nazwa miasta ? Gory Tarnowskie, przekształcone z czasem na Tarnowskie Góry.
Po śmierci Jana II Dobrego miasto zmieniło swego właściciela, którym został Jerzy Hohenzollern ? ówczesny pan pobliskiego Bytomia.
Górnicza atrakcyjność terenu sprawiała, że pojawiali się tu osadnicy z wszelkich stron Królestwa Polskiego i nie tylko. Z głębi Niemiec sprowadzani byli fachowcy górniczy, osadnicy przybywali także z Saksonii, Turyngii oraz Czech. Ów wielonarodowy charakter miasta sprawił, że już ok. 1534 r. miały miejsce liczne konflikty na tle etnicznym, które jednak skutecznie tłumiły wojska margrabiego.
W 1599 r. Hohenzollern potwierdził wszystkie przywileje miasta, nadał również pozwolenie na zakładanie cechów rzemieślniczych.
Wkrótce niemiecki ród Hohenzollernów stracił prawo do Tarnowskich Gór, a nowym panem Bytomia oraz miasta gwarków został Łazarz I Starszy Hencel von Donnesmarc.
Kolejne lata przyniosły miastu trudności związane z wojną trzydziestoletnią (1618 ? 1648), które zostały jednak wkrótce zażegnane, a ród Donnesmarców mógł prowadzić politykę uprzemysłowienia ziemi tarnogórskiej. Na terenie miasta gwarków zaczęły pojawiać się okazałe rezydencje, świadczące o bogactwie rodu. Ich konstrukcje można podziwiać do dnia dzisiejszego na terenie Świerklańca, Rept, Nakła oraz Brynku.
W miarę upływu czasu wydobycie srebra podupadało, a coraz większą rolę zaczynał odgrywać przemysł. Sytuacja ta zmieniała się w 1784 r., gdy odkryto nowe pokłady rud srebra, ołowiu oraz żelaza. Uruchomiono wówczas wydobycie w kopalni ?Fryderyk?, a do odwadniania ziemi sprowadzono z Anglii maszynę parową. Było to niezwykłe wydarzenie na skalę europejską, bowiem to właśnie w Tarnowskich Górach znalazła się pierwsza maszyna ogniowa na kontynencie.
II połowa XIX wieku oraz początek XX upłynął pod znakiem dalszego uprzemysłowienia miasta, na który składała się głównie budowa linii kolejowych. W 1857 r wybudowano w Tarnowskich Górach dworzec kolejowy i pierwszą w okolicy linię kolejową Opole – Tarnowskie Góry. W latach następnych powstała linia łącząca miasto z Bytomiem, Chebziem i Lublińcem.
U progu XX wieku za sprawą wyczerpania złóż zakończyła się historia górnictwa tarnogórskiego. Jedyną pamiątką po licznych kopalniach są podziemne korytarze, chodniki oplatające teren miasta i okolicznych wsi.
Kolejne lata w historii miasta związane są z okresem wojen, powstań śląskich, w których obywatele czynnie działali na rzecz narodowego wyzwolenia kraju. Podstawą polityki w Tarnowskich Górach stała się akcja zniemczania, przejawiająca się m.in. wprowadzeniem niemieckiego języka urzędowego. Ponadto represjonowano Żydów, których z czasem całkowicie wysiedlono. Problem statusu Górnoślązaków rozstrzygnęła Volkslista, czyli lista narodowościowa dzieląca na 4 kategorie ludność zamieszkującą zajęte przez Niemców ziemie polskie. Polityczną stabilizację oraz powrót miasta w granice Rzeczpospolitej nastąpił w 1945 r.
Obecnie miasto zatraciło swój pierwotny, górniczy charakter. Główną rolę w rozwoju Tarnowskich Gór odgrywa przemysł oraz turystyka. Coraz większy nacisk kładzie się na rekreacyjny charakter miasta, otaczającą go zieleń oraz zespół nowoczesnych atrakcji takich jak np. Park Wodny.
Iwona Kuciapa
